Shahed University

The making method and usage of Black Hebr in manuscripts by emphasis on Omdat’alketab manuscript stored in Astan Quds Razavi Library

Mohsen Marasy | Arezoo Pooriyai

URL :   http://research.shahed.ac.ir/WSR/WebPages/Report/PaperView.aspx?PaperID=95864
Date :  2018/11/22
Publish in :    کتابداري و اطلاع‌رساني
DOI :  https://doi.org/10.30481/lis.2018.65210
Link :  http://lis.aqr-libjournal.ir/article_65210.html
Keywords : مرکب، مداد، حبر، ليقه، عمدة‌الکتاب

Abstract :
هدف: در نسخه‎های خطی علاوه بر مداد یا مرکب، به دو نوع مرکب دیگر به نام حبر و لیقه اشاره شده است. در این مقاله با رجوع به نسخه‌های قرون اولیۀ اسلامی به‎ویژه رسالۀ عمدةالکتاب مضبوط در کتابخانۀ استان قدس رضوی، تلاش شده است به ویژگی‌ها و تفاوت انواع مرکب پی برده شود. هدف اصلی مقالۀ حاضر، شناخت روش ساخت و کاربرد حبر اسود است. روش پژوهش: گرد‌اوری اطلاعات کتابخانه‌ای و اسنادی و در برخی موارد نیز برای اثبات صحت روش‌ها، روش ازمایش به کار گرفته شده است. به‎همین دلیل، روش تحقیق ترکیبی از روش توصیفی و تجربی است. برای رسیدن به نتایج دقیق، ابتدا روش تهیۀ حبر اسود در نسخه‎های خطی شناسایی شده و در تطبیق با یکدیگر و به‎ویژه رسالۀ عمدةالکتاب قرار گرفت. سپس نتیجه به شکل ازمایشی ساخته و نتایج مشاهده شد. یافته‎های تحقیق: یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد شیوۀ ساخت و کاربرد مرکّب‌های مداد، حبر و لیقه متفاوت است. حبرهای اسود با ترکیبات ثابت: مازو، زاج، صمغ و اب، دارای چهار شیوۀ ساخت و چهار کاربرد متفاوت هستند که در نگارش بر روی کاغذ، پوست، سنگ و سفال استفاده می‎شوند. نتیجه‎گیری: مقایسۀ متن نسخه‎های خطی عُمدةالکتاب، بَیانُ الصَناعات، قَطَفُ الازهار، دُرُ المَکنون، تُحَفُ الخَواص، صُبح الاعشی و کتاب‎ارایی در تمدن اسلامی نشان داد در تمام منابع ذکر شده به‎غیر از عُمدةالکتاب، به دلایلی از قبیل نقص، پراکندگی و ترجمۀ اشتباه نمی‌توان به شیوه‌های ساخت و کاربرد انواع مرکب دست یافت.