Shahed University

The concept and aspects of Jealousy in the Quran and Hadith and compare it in Jealousy Psychology

Zahra Birjandi | Soraya Ghotbi | Mohamad Reza Shair

URL :   https://research.shahed.ac.ir/WSR/WebPages/Report/PaperView.aspx?PaperID=106287
Date :  2019/03/05
Publish in :    روانشناسي باليني و شخصيت - دانشور رفتار سابق- دانشور سابق

Link :  http://cpap.shahed.ac.ir/article-1-1420-fa.html
Keywords :حسادت، قران، روايت، روان‌شناسي

Abstract :
مقدمه: حسد در متون اسلامی «تمنّای زوال نعمت از دیگری» معنا کرده اند. از طرفی در نقطه مقابل از «غبطه» یاد شده که به جای ارزوی زوال نعمت از دیگری، ارزوی دریافت ان نعمت برای خود مطرح است. حسادت وجهه‌ی همّت نوشته‌ها و منابع اسلامی بوده است، پژوهش‌هایی در مورد ان صورت گرفته است امّا این پژوهش‌ها با کاستی‌های روش‌شناختی مواجه بوده است. بدین خاطر هدف پژوهش حاضر در گام نخست، شناسایی مفهوم، ویژگی‌ها و ابعاد حسادت در قران‌ و متون روایی و مقایسه‌ی ان با مفهوم حسادت در روان‌شناسی بوده و در گام دوم نزدیک شدن به یک الگوی انسجام یافته‌ی اسلامی، مبتنی بر یافته‌ها و نتایج تحقیق بوده است. روش: روش تحقیق حاضر کیفی و ازنوع توصیفی- اسنادی می‌باشد. نمونه مورد مطالعه، متنی و هدفمند شامل سه گروه به شرح ذیل بوده است: 1. تمام ایات قران‌ 2. متن کامل بحارالانوار 3. منابع معتبر روان‌شناسی. ابزارهای‌ اصلی مورد استفاده در این پژوهش فیش‌های اخذ شده ازمنابع مورد بررسی‌، براساس جستجو در متن و رجوع به نمایه‌ها و جستجو از طریق نرم ‌افزارهای مرتبط‌ بوده است. بعد از اتّخاذ نتایج از قران‌ و احادیث‌، توصیف وطبقه‌بندی اطلاعات بدست امده، به شکل محتوایی انجام‌ گرفته است. از طرف دیگر‌، محتوای بدست امده از احادیث و قران‌‌، با نتایج به دست امده از علم روان‌شناسی مورد مقایسه قرار گرفته است. در ادامه نوع روابط بین مفاهیم و مقوله‌های اخذ شده تعیین، تا به یک الگو یا مدل به شکل همبسته نزدیک شویم. نتایج: یافته‌های به دست امده با توجّه به ریشه حسادت، «ح س د»، در قران 5 مورد مطرح شده که ‌از لحاظ موقعیت سوره‌ها با موضوع حسادت یک بار در سوره‌های مکّی‌ امده که شامل سوره فلق (بیستمین سوره نازله) است و ‌سه بار در سوره‌های مدنی شامل سوره فتح (صد و دوازدهمین سوره نازله)، سوره نسا (نود و دومین سوره نازله)، و سوره بقرة (هشتاد و هفتمین سوره نازله) امده است. لذا می‌توان غالب سوره‌هایی که موضوع حسادت در ان امده است را «مدنی» دانست. در روایات بحارالانوار تعیین مفهوم و مقوله‌بندی موارد تعیین شده در بر گیرنده موارد زیر بود: مفهوم و نشانه شناسی حسادت، پیامد حسادت بر خود و دیگری، دامنه نمود حسادت، انواع حسادت، نمونه‌های حسادت، عوامل شکل‌گیری حسادت، چگونگی مقابله با حسادت و کاهش ان. بحث و نتیجه‌گیری: حسد به نظر می‌رسد با زمینه‌های سرشتی و تا حدی یادگیری مرتبط‌ است. همچنین از دو نوع حسادت مثبت و منفی و نیز حسادت غفلت و فتنه می توان سخن گفت. حسادت دارای پیامدهایی برای خود فرد و در صورت عینی شدن برای دیگری دارد. پس می‌توان از پیامدهای درون فردی و بین فردی سخن گفت. هرچند در متن روایات و قران از پناه بردن به خداوند به عنوان محوری ترین راه مقابله با حسادت یاد شده امّا شیوه‌های مقطعی نیز مطرح شده است. با این مقوله‌ها می‌توان از یک الگوی منسجم سخن گفت که گاه متفاوت و گاه در توازی با علم روان‌شناسی بوده است.